Warszawski Adwokat Janusz Szymański tym razem definiuje istotę umowy cesji wierzytelności i odpowiada na pytanie jak uniknąć problemów prawnych w związku z nasilającym się problemem dotyczącym cesji wierzytelności, w szczególności takich o których nastąpieniu nie mamy nawet świadomości.
Umowa cesji wierzytelności to co do zasady przeniesienie przez wierzyciela bez zgody dłużnika wierzytelności na osobę trzecią, chyba że coś innego wynika ze stosunku zobowiązaniowego łączącego zbywającego wierzytelność z dłużnikiem. Klauzule ograniczające cesję wprowadza się wtedy, gdy dla dłużnika jest ważne, aby po stronie wierzyciela nie doszło do zmiany. Dłużnikowi może bowiem zależeć na współpracy z konkretnym, znanym mu podmiotem
Przedmiotem cesji może być każda wierzytelność, która jest zbywalna i która przed zawarciem umowy nie przysługiwała osobie trzeciej względem dłużnika. Sama umowa cesji wierzytelności może być zarówno umową odpłatną, jak i nieodpłatną. Umowa przelewu wierzytelności powinna dokładnie określać przenoszoną wierzytelność. W umowie takiej trzeba podać podstawę powstania wierzytelności i sposób spełnienia świadczenia.
Obiektem cesji może być także wierzytelność zabezpieczona hipoteką ( szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera art. 79 i n. ustawy o księgach wieczystych i hipotece ), zastawem czy zastawem rejestrowym. Natomiast odwołując się do Uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19.09.1997r. ( opubl. OSN 1998, poz. 22 ) wydaje się, iż dopuszczalny jest również przelew wierzytelności przyszłej, jednakże w chwili przelewu jej treść musi być określona w umowie.
Ustawowe zakazy zbywania wierzytelności wynikają min. z art 84 k.p. (prawo wynagrodzenia za pracę), art. 912 k.c. (prawo dożywocia), 449 k.c. (odszkodowanie za szkodę na osobie), 595 k.c. (prawo odkupu), art. 602 k.c. (prawo pierwokupu), czy art. 863 § 1 k.c. (prawa wynikające z uczestniczenia w spółce).
W odniesieniu do formy umowy cesji wierzytelności, kodeks cywilny nie przewiduje formy szczególnej, jedynie w przypadku wierzytelności stwierdzonej pismem, konieczne jest zachowanie formy pisemnej dla celów dowodowych. Należy jednak wspomnieć, iż obowiązek dochowania jakieś formy szczególnej może również wynikać ze stosunku zobowiązaniowego, z którego wynika cedowana wierzytelność.
Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem organów podatkowych, cesja wierzytelności nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Jako czynność cywilnoprawna podlega jednak ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Zgodnie z interpretacją Ministerstwa Finansów, orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak też interpretacjami urzędów skarbowych, cesja wierzytelności następuje na podstawie umowy cywilnoprawnej, i jako taka podlega przepisom ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy "przesłanką przelewu wierzytelności jest zwolnienie się usługobiorcy z zobowiązań pieniężnych i w efekcie przelew wierzytelności jest formą zapłaty za wykonane usługi, transakcja ta jako niewymieniona w art. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych."
Przyjmijmy hipotezę, że pewnego dnia do przysłowiowego Nowaka dzwoni pracownik firmy windykacyjnej, oświadczając ku jego zdumieniu, iż jego dług wobec telewizji satelitarnej X, a obecnie firmy windykacyjnej nabywcy tego długu wynosi – tu wymienia kwotę, podczas gdy zdumienie Nowaka stopniowo przechodzi przerażenie – podając jednocześnie termin zapłaty i chłodnym tonem zachęcając do polubownego załatwienia sprawy.
Mecenas Janusz Szymański odpowiada:
Pierwsza witalna kwestia dla naszego Nowaka to ustalenie czy dochodzone od niego roszczenie nie uległo już przedawnieniu. Instytucja przedawnienia jest regulowana w art. 117-125 k.c. Zgodnie ze wskazanymi przepisami roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu, chyba że co innego wynika z ustawy.
Przedawnienie polega na tym, że po upływie określonego, wynikającego z ustawy, czasu wierzyciel traci prawo do zmuszenia dłużnika do spełnienia świadczenia. Terminy przedawnienia roszczeń muszą wynikać z ustawy. Nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną (art. 118 k.c.). Terminy liczy się od momentu wymagalności roszczenia. W naszych rozważaniach interesuje nas termin właściwy dla roszczeń o świadczenia okresowe wynoszący 3 lata.
Czynnościami zmierzającymi do dochodzenia roszczenia i jako takie przerywającymi bieg przedawnienia mogą być m. in. : pozew, wezwanie do próby ugodowej, wniosek egzekucyjny skierowany do komornika. Bieg przedawnienia przerywają też uznanie roszczenia przez dłużnika oraz zawarcie ugody z wierzycielem.
Coraz częściej można spotkać się z sytuacją, w której firmy windykatorskie wykorzystując niewiedzę prawną dłużnika i jego pragnienie tak drogiego Polakom świętego spokoju próbują egzekwować przedawnione należności, i co gorszą czynią to odnosząc w zbyt wielu przypadkach sukces.
